De bloedwaarden die ik laat prikken

Testosteron, vrij testosteron en FAI

Vrouwen maken ook testosteron, in kleine hoeveelheden. Vrij testosteron en de FAI (free androgen index) laten zien hoeveel daarvan actief is. De internationale PCOS-richtlijn gebruikt ze om een teveel aan mannelijke hormonen te beoordelen. Bij 595 gezonde vrouwen daalde testosteron vooral op jonge leeftijd, en de overgang zelf gaf geen extra daling.

Referentie: testosteron 0,48-1,85 nmol/L · FAI onder 4 (vrouwen onder 50; verschilt per lab) · Huisarts: alleen met reden

SHBG

SHBG is een eiwit dat testosteron en oestrogeen in je bloed bindt. Alleen het vrije deel is actief. Bij vrouwen na de overgang hing een laag SHBG samen met een veel grotere kans op diabetes type 2. De pil verhoogt SHBG, waardoor hormoonuitslagen dan lastig te beoordelen zijn.

Referentie: vrouwen 19,8-155 · mannen 13,5-71,4 nmol/L (verschilt per lab) · Huisarts: alleen met reden

DHEA-S

DHEA-S is een hormoon uit je bijnieren dat je lichaam onder meer omzet in testosteron. Het daalt met de leeftijd, en de PCOS-richtlijn noemt het een minder precieze extra test als testosteron normaal is. In 23 studies bij 1.188 vrouwen na de overgang verbeterde extra DHEA het libido niet duidelijk.

Referentie: vrouwen 30-39 jaar 1,6-6,2 µmol/L; daalt met de leeftijd (verschilt per lab) · Huisarts: niet standaard

Cortisol ('s ochtends)

Cortisol is je belangrijkste stresshormoon. Het is 's ochtends het hoogst, en artsen gebruiken een ochtendwaarde als eerste check of je bijnieren genoeg cortisol maken. Een overzicht van 58 studies vond geen bewijs voor 'bijnieruitputting' door stress.

Referentie: vóór 10 uur 101-536 nmol/L (verschilt per lab) · Huisarts: alleen met reden

Oestradiol en progesteron

Oestradiol is je belangrijkste oestrogeen en progesteron stijgt na je eisprong. Beide schommelen sterk door je cyclus. Daarom meet je oestradiol op dag 2 tot 5 (dag 1 is je eerste menstruatiedag) en progesteron ongeveer 7 dagen voor je volgende menstruatie, rond dag 21 bij een cyclus van 28 dagen. Bij 107 vrouwen was één progesteronwaarde vanaf ongeveer 16 nmol/L een betrouwbaar teken dat er een eisprong was geweest.

Referentie: oestradiol folliculaire fase 77-921 pmol/L · progesteron luteale fase 3,8-51 nmol/L (verschilt per lab) · Huisarts: alleen met reden

Prolactine

Prolactine is het hormoon dat de melkproductie regelt. Een te hoge waarde kan bij vrouwen samengaan met een onregelmatige of uitblijvende menstruatie. Volgens de richtlijn gaat het bij ongeveer 4 op de 10 hoge uitslagen om macroprolactine, een grote vorm die minder actief is. Ook stress bij het prikken kan de waarde verhogen.

Referentie: vrouwen 110-560 mU/L (verschilt per lab) · Huisarts: alleen met reden

Aldosteron

Aldosteron is een hormoon uit je bijnieren dat je zout- en vochtbalans regelt, en daarmee je bloeddruk. Artsen beoordelen het samen met renine, omdat een losse waarde weinig zegt. Bij 1.672 mensen met hoge bloeddruk uit de huisartsenpraktijk maakten 6 op de 100 te veel aldosteron. De richtlijn van 2025 adviseert iedereen met hoge bloeddruk hierop te testen.

Referentie: 56-660 pmol/L · beoordeeld als aldosteron-renineratio (verschilt per lab) · Huisarts: niet standaard

LDL en non-HDL-cholesterol

LDL is het cholesterol dat zich in je vaatwand kan ophopen. Non-HDL telt al het cholesterol mee dat dat kan doen, dus LDL plus de rest. Bij ruim 184.000 vrouwen steeg de kans op hart- en vaatziekte binnen 30 jaar van 8% bij een non-HDL onder 2,6 mmol/L naar 34% bij 5,7 of hoger.

Referentie: LDL onder 3,0 · non-HDL onder 3,8 · totaal cholesterol onder 5,0 mmol/L (verschilt per lab) · Ratio totaal/HDL: onder 5 (sommige labs onder 4) · Huisarts: alleen met reden

HDL-cholesterol

HDL vervoert cholesterol uit je vaten terug naar je lever. Bij ruim 116.000 Denen hingen zowel een laag als een extreem hoog HDL samen met een hogere sterfte. Bij vrouwen was de sterfte het laagst rond 2,4 mmol/L en hoger vanaf 3,5.

Referentie: vrouwen boven 1,2 · mannen boven 1,0 mmol/L (verschilt per lab) · Huisarts: alleen met reden

Triglyceriden

Triglyceriden zijn vetten in je bloed. De waarde stijgt na een maaltijd. Bij 26.509 gezonde Amerikaanse vrouwen hingen triglyceriden die 2 tot 4 uur na het eten waren gemeten het sterkst samen met latere hart- en vaatziekte. Nuchtere waarden voegden weinig toe naast de andere risicofactoren.

Referentie: onder 1,7 mmol/L (vrouwen en mannen; verschilt per lab) · Huisarts: alleen met reden

Nuchtere glucose

Je bloedsuiker na een nacht niet eten. In gegevens van bijna 700.000 mensen hing een nuchtere glucose tussen 3,9 en 5,6 mmol/L niet samen met hartziekte. Daarboven nam het risico licht toe. Diabetes gaf ongeveer twee keer zoveel kans op hartziekte, en bij vrouwen was dat verband sterker dan bij mannen.

Referentie: onder 6,1 mmol/L · 6,1-6,9 verhoogd · 7,0 of hoger is de diabetesgrens (NHG) · Huisarts: alleen met reden

Insuline en HOMA-IR

Insuline is het hormoon dat suiker uit je bloed je cellen in brengt. HOMA-IR is een rekensom met je nuchtere glucose en insuline, als schatting van insulineresistentie. De internationale PCOS-richtlijn van 2023 noemt de gangbare insulinetests onnauwkeurig en raadt ze af in de gewone zorg, dus één uitslag zegt weinig.

Referentie: nuchtere insuline onder 17 mE/L (verschilt per lab) · HOMA-IR: geen vaste Nederlandse grens · Huisarts: niet standaard

Creatinine

Creatinine is een afvalstof uit je spieren die je nieren uitplassen. Het lab rekent het om naar je nierfunctie, de eGFR. In gegevens van ruim 105.000 mensen hing een eGFR onder 60 samen met een hogere sterfte. Tussen 75 en 105 was er geen verschil.

Referentie: vrouwen 45-84 · mannen 59-104 µmol/L · eGFR onder 60 telt als verminderd (verschilt per lab) · Huisarts: alleen met reden

Natrium en albumine

Natrium regelt de vochtbalans in je lichaam. Albumine is het belangrijkste eiwit in je bloed. Bij 488 lopers van de Boston Marathon had 13% na afloop een te laag natrium, vooral wie tijdens de race aankwam in gewicht, een teken van te veel drinken. Een laag albumine zegt vooral iets over ontsteking of ziekte, en weinig over hoeveel eiwit je eet.

Referentie: natrium 135-145 mmol/L · albumine 35-52 g/L (verschilt per lab) · Huisarts: alleen met reden

TSH, vrij T4 en vrij T3

TSH is het signaal van je hersenen aan je schildklier. Vrij T4 en vrij T3 zijn de hormonen die je schildklier zelf maakt. Een duidelijk te traag werkende schildklier is een bekende oorzaak van moeheid. Bij een milde afwijking hielp behandelen in 21 studies niet tegen klachten.

Let op. Slik je biotine (vitamine B8), bijvoorbeeld in een haar-, huid- of nagelsupplement? Dat kan schildklier- en andere hormoonuitslagen vals hoog of vals laag maken. Meld het bij je arts of het lab voordat je prikt.

Referentie: TSH 0,27-4,2 mU/L · vrij T4 en vrij T3 verschillen per lab · Huisarts: alleen met reden, meestal alleen TSH

hs-CRP

Een gevoelige meting van lichte ontsteking in je lichaam. Bij 4.847 Britse ambtenaren zonder moeheid hadden mensen met een CRP van 1 mg/L of hoger 28% meer kans om in de 3 jaar daarna moe te worden.

Referentie: CRP onder 5-10 mg/L (verschilt per lab) · gevoelige grenzen 1 en 3 mg/L · Huisarts: gewone CRP, alleen met reden

Hemoglobine en bloedbeeld

Hemoglobine is het eiwit dat zuurstof door je bloed vervoert. Het bloedbeeld laat ook zien hoe groot je rode bloedcellen zijn en hoeveel hemoglobine erin zit (MCV, MCH, MCHC), en hoeveel witte bloedcellen en bloedplaatjes je hebt. Bloedarmoede door ijzertekort komt veel voor bij vrouwen met een menstruatie en is een bekende oorzaak van moeheid.

Referentie: Hb vrouwen 7,5-10,0 · mannen 8,5-11,0 mmol/L (verschilt per lab) · Huisarts: Hb standaard, volledig bloedbeeld alleen met reden

Ferritine, ijzer en transferrine

Ferritine is je ijzervoorraad. IJzer en transferrine laten zien hoeveel ijzer er op dat moment door je bloed wordt vervoerd. Bij 198 vrouwen met moeheid en een ferritine onder 50 µg/L nam de moeheid meer af met ijzer dan met placebo, ook zonder bloedarmoede.

Referentie: ferritine vrouwen 20-150 · mannen 25-250 µg/L (verschilt per lab) · IJzer vrouwen 9-30 µmol/L · transferrine 1,8-3,8 g/L · transferrineverzadiging onder 45% · Huisarts: alleen met reden, meestal bij lage Hb

ALAT en GGT

ALAT en GGT zijn leverenzymen in je bloed. Artsen gebruiken ze als teken dat je lever belast wordt. In 19 studies met ruim 9 miljoen mensen hing een hogere GGT samen met een hogere sterfte. Voor ALAT verschilde dat verband per regio.

Referentie: ALAT tot 34 · GGT tot 35 U/L (vrouwen; mannen ALAT tot 45 · GGT tot 40; verschilt per lab) · Huisarts: alleen met reden

Vitamine D

Vitamine D maak je vooral zelf aan in je huid, onder invloed van zonlicht. Bij 120 jonge volwassenen met een waarde onder 50 nmol/L namen moeheidsklachten meer af na één dosis vitamine D dan na placebo. Over de beste streefwaarde zijn experts het niet eens.

Referentie: 30 nmol/L of hoger (Gezondheidsraad) · veel labs 50-250 nmol/L · Huisarts: niet standaard

Vitamine B12 en MMA

Vitamine B12 is nodig voor je zenuwen en je rode bloedcellen. Een losse B12-waarde zegt niet alles. MMA stijgt als je cellen echt te weinig B12 hebben. Bij mensen zonder duidelijk tekort hielp extra B12 in 16 studies niet voor geheugen of stemming.

Referentie: B12 145-569 pmol/L · grijs gebied 148-260 · MMA onder 0,45 µmol/L (verschilt per lab) · Huisarts: alleen met reden

Vitamine B2 en B6

B2 en B6 dragen bij aan een normale energiestofwisseling. Bij 123 jonge Britse vrouwen met een lage B2-status steeg het hemoglobine mee als hun B2-status verbeterde. In een grote Amerikaanse studie hadden vrouwen in de vruchtbare leeftijd lagere B6-waarden dan mannen, en de meeste vrouwen die de pil gebruikten hadden een lage B6.

Let op. Te veel B6 uit supplementen kan zenuwklachten geven, zoals tintelingen of een doof gevoel in handen en voeten. B6 zit in veel multivitaminen en sportproducten, dus tel alles bij elkaar op. Bespreek een hoge B6-waarde met je arts.

Referentie: B2 200-375 nmol/L · B6 35-110 nmol/L (verschilt per lab) · Huisarts: niet standaard

Vitamine A

Vitamine A is nodig voor je ogen, je huid en je afweer. Je lever houdt de bloedwaarde lang stabiel en ontsteking kan de uitslag verlagen, dus de waarde volgt je voorraad maar beperkt. Bij 22.748 zwangere vrouwen hing veel vitamine A uit supplementen in de eerste weken samen met meer aangeboren afwijkingen.

Let op. Ben je zwanger of wil je zwanger worden? Het Voedingscentrum adviseert dan geen lever, weinig leverproducten zoals leverworst en paté, en geen supplementen met vitamine A. Gebruik je een supplement, kies dan een supplement voor zwangeren.

Referentie: 1,0-4,2 µmol/L (verschilt per lab) · Huisarts: niet standaard