Demi Selina @demiselinavdlaan

Hormoondisbalans en PCOS

Hoe het werkt, welke waarden vaak afwijken, en waarom je eerst test.

Ongeveer 1 op de 8 vrouwen heeft PCOS. Sinds 2026 heet het officieel PMOS: polyendocrien metabool ovariumsyndroom. Die naam laat beter zien wat het is: een hormonale én metabole aandoening. Een arts stelt de diagnose. Deze pagina helpt je begrijpen wat er gebeurt en welke waarden je kunt laten meten.

Wanneer is het PCOS?

Volgens de internationale richtlijn heb je 2 van deze 3 kenmerken, nadat andere oorzaken zijn uitgesloten:

Een onregelmatige of uitblijvende menstruatie.
Te veel mannelijk hormoon: zichtbaar (haargroei, acne) of in je bloed.
Veel kleine follikels op de echo, of een hoge AMH (alleen bij volwassenen).

Recommendations From the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome.

Teede HJ, Tay CT, Laven JJE, Dokras A, Moran LJ et al.

J Clin Endocrinol Metab 2023 · PMID 37580314 · PMCID PMC10505534

Polyendocrine metabolic ovarian syndrome, the new name for polycystic ovary syndrome: a multistep global consensus process.

Teede HJ, Khomami MB, Morman R, Laven JSE, Joham AE et al.

Lancet 2026 · PMID 42119588

Hoe het werkt

Twee dingen versterken elkaar: je hersenen geven het signaal LH te vaak af, en je lichaam reageert minder goed op insuline. Allebei duwen ze je testosteron omhoog. Tik in het schema op een onderdeel om te zien hoe.

Tik op een onderdeel voor uitleg.

Vereenvoudigd schema, gebaseerd op de studies hieronder.

Women with polycystic ovary syndrome have intrinsic insulin resistance on euglycaemic-hyperinsulaemic clamp.

Stepto NK, Cassar S, Joham AE, Hutchison SK, Harrison CL et al.

Hum Reprod 2013 · PMID 23315061

Neuroendocrine dysfunction in polycystic ovary syndrome.

Burt Solorzano CM, Beller JP, Abshire MY, Collins JS, McCartney CR et al.

Steroids 2012 · PMID 22172593 · PMCID PMC3453528

Welke waarden vaak afwijken

Typisch beeld bij PCOS. Niet iedereen heeft alle afwijkingen, en één waarde zegt niets zonder de rest.

Totaal testosteron

Licht verhoogd. Het liefst gemeten met LC-MS/MS.

↑ vaak hoger

Vrij testosteron / FAI

Hoger, doordat SHBG laag is.

↑ vaak hoger

SHBG

Insuline remt de aanmaak.

↓ vaak lager

Androsteendion en DHEA-S

Soms verhoogd. Vooral zinvol als testosteron normaal is.

↑ vaak hoger

Vaak hoog, maar kan normaal zijn. Geen criterium voor de diagnose.

↑ vaak hoger

FSH

Normaal of laag-normaal. Dient om een vroege overgang uit te sluiten.

meestal normaal

AMH

Hoog door veel kleine follikels. Alleen bij volwassenen.

↑ vaak hoger

Progesteron (dag 21)

Laag betekent: geen eisprong.

↓ vaak lager

Triglyceriden

Gemiddeld hoger.

↑ vaak hoger

HDL

Gemiddeld lager.

↓ vaak lager

Glucose

Hoger risico. Het liefst getest met een glucosebelastingtest (OGTT).

ter controle

Nuchtere insuline / HOMA-IR

Vaak hoog, maar de richtlijn raadt het niet aan als standaardtest.

↑ vaak hoger

TSH, prolactine en 17-OH-progesteron

Om schildklier, prolactine en bijnier als oorzaak uit te sluiten.

om uit te sluiten

Let op. De pil maakt hormoonwaarden onbetrouwbaar. Overleg met je arts als je wilt testen terwijl je hem gebruikt.

Recommendations From the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome.

Teede HJ, Tay CT, Laven JJE, Dokras A, Moran LJ et al.

J Clin Endocrinol Metab 2023 · PMID 37580314 · PMCID PMC10505534

Lipid levels in polycystic ovary syndrome: systematic review and meta-analysis.

Wild RA, Rizzo M, Clifton S, Carmina E

Fertil Steril 2011 · PMID 21247558

Supplementen: eerst testen

Veel vrouwen met PCOS proberen supplementen, zoals myo-inositol, berberine of monnikspeper (vitex). De internationale richtlijn ziet weinig bewijs: inositol 'kan worden overwogen', met beperkte voordelen, en bij een kinderwens noemt de richtlijn het experimenteel. Supplementen zijn ook niet onschuldig:

Berberine

Remt leverenzymen die medicijnen afbreken, waardoor medicijnen sterker kunnen werken. Niet bij zwangerschap of borstvoeding.

Monnikspeper (vitex)

Kan prolactine beïnvloeden en zo een te hoge waarde verbergen, terwijl je die juist wilt uitsluiten. Verstoorde in een casus een ivf-behandeling.

Myo-inositol

Weinig bijwerkingen, maar het bewijs is beperkt en onzeker.

Start nooit zonder data. Het verkeerde supplement kan je klachten erger maken: door bijwerkingen, door een wisselwerking met je medicijnen, of omdat het niet past bij wat er bij jou speelt. Laat daarom eerst je waarden meten, en kies daarna samen met een arts.

Inositol for Polycystic Ovary Syndrome: A Systematic Review and Meta-analysis to Inform the 2023 Update of the International Evidence-based PCOS Guidelines.

Fitz V, Graca S, Mahalingaiah S, Liu J, Lai L et al.

J Clin Endocrinol Metab 2024 · PMID 38163998 · PMCID PMC11099481

Repeated administration of berberine inhibits cytochromes P450 in humans.

Guo Y, Chen Y, Tan ZR, Klaassen CD, Zhou HH

Eur J Clin Pharmacol 2012 · PMID 21870106 · PMCID PMC4898966

Vitex agnus castus effects on hyperprolactinaemia.

Puglia LT, Lowry J, Tamagno G

Front Endocrinol (Lausanne) 2023 · PMID 38075075 · PMCID PMC10702745

Multiple follicular development associated with herbal medicine.

Cahill DJ, Fox R, Wardle PG, Harlow CR

Hum Reprod 1994 · PMID 7989506

Daarom begint het bij testen. Pas als je weet welke waarden afwijken, kun je met je arts kiezen wat zinvol is, en zie je bij een volgende meting of het werkt.

De trial

Probeer de Cellular Trial